انواع وکالت از نظر شکلی
دسته بندی های گوناگون این تعهدنامه قانونی بر اساس موارد مختلفی انجام می شود که وظایف و تعهدات متعددی برای طرفین وکالت نامه به وجود می آورد. برخی از این دسته بندی ها را در زیر مشاهده می کنید:
وکالت تعینی:
این وکالت به وکلای پایه یک و پایه دو دادگستری ارجاع داده می شود.
وکالت اتفاقی:
در شرایط خاص، اشخاصی که مدرک وکالت ندارند، تا سه نوبت در هر سال به عنوان وکیل انتخاب می شوند. این مدل وکالت برای خویشاوندان و نسبی و سببی فرد قابل استفاده است.
وکالت معاضدتی:
این نوع وکالت در شرایطی خاص از طرف کانون وکلا و مراکز امور مشاوره حقوقی ارجاع داده می شود.
وکالت تسخیری:
در پرونده های کیفری که مجازات فرد به قصاص نفس هم می رسد، این وکلا معرفی می شوند. در صورتی که متهم خود برای گرفتن وکیل اقدام نکند، دادگاه یک وکیل تسخیری معرفی می کند.
انواع وکالت بر اساس نوع وظیفه وکیل
انواع وکالت از نظر نوع وظایف وکیل نیز با هم تفاوت دارند و دسته بندی هایی در این زمینه وجود دارد.
وکیل مقید:
در این نوع وکالت نامه، موکل وظایف مشخصی برای وکیل تعیین می کند و او تنها در زمینه اختیارات و وظایف تعیین شده عمل می کند.
وکالت قضایی:
انجام امور قضایی در دادگاه ها و دادگستری ها به علوم و دانش حقوقی نیاز دارد؛ به همین خاطر موکلین برای اداره بهتر این امور، از وکلای حرفه ای کمک می گیرند.
وکالت غیر قضایی:
این نوع وکالت برای انجام امور اداری مورد استفاده قرار می گیرد.
وکالت مطلق:
در این نوع وکالت، موکل اداره کلیه امور کاری خود را به وکیل می سپارد.
وکالت ساده:
این نوع وکالت با ویژگی به خصوصی تنظیم می شود؛ این که موکل هر زمان که صلاح می داند، وکیل مورد نظر را عزل کرده و ادامه فعالیت حقوقی او را متوقف می کند.
وکالت تام الاختیار: در این نوع وکالت، موکل دخل و تصرفی در اداره امور توسط وکیل نخواهد داشت و وکیل بدون اجازه او هم کلیه امور را انجام می دهد.
آشنایی با انواع اختیارات وکالت
در تنظیم وکالت نامه دایره اختیارات وکیل نیز مشخص می شود؛ موکل ممکن است، استثنائاتی برای اختیارات وکیل تعیین شده در نظر بگیرد. در زیر شرح مختصری از مجموعه اختیارات وکلا مشاهده می شوند:
وکالت مربوط به اعتراض به رای و فرجام خواهی در دادگستری
وکالت برای سازش و مصالحه با طرف دعوی
وکالت قبول و رد سوگند
اختیارات مربوط به ادعای اعسار
وکالت برای دفاع از حقوق موکل
اختیارات درباره ادعای جعل و تردید نسبت به اسناد رسمی
وکالت دعاوی خسارت
انواع وکالت از نظر میزان رسمیت
برخی از وکالت نامه ها از نظر قانونی قابل قبول تر هستند و برخی از اعتبار کمتری برخوردارند. در صورتی که وکالت نامه ها در دفاتر اسناد رسمی ثبت و تنظیم شوند، به عنوان وکالت نامه رسمی شناخته می شوند. دسته بعدی وکالت نامه ها، انواع وکالت عادی هستند که شرایط تنظیم و ثبت آن ها با وکالت های رسمی متفاوت می باشد.
وکالت محضری چیست؟
وکالت محضری از میان انواع وکالت حقوقی، برای افرادی است که مشغله زیادی داشته و نمیتوانند برای انجام کارهای حقوقی خود مراجعه کنند. برای همین هم نیاز دارند که به صورت رسمی کارهای خود را به دیگران بسپارند. این نوع از وکالت یا برای انجام کاری و یا برای فروش و نقل و انتقال انجام میشود.
در یک دسته بندی وکالت محضری به دو دسته ساده و بلاعزل تقسیم میشود که در وکالت ساده موکل میتواند هر وقت که بخواهد وکیل را عزل کند اما آنچه این روزها بیشتر استفاده میشود، و در زمینه خرید و فروش ملک و ماشین و غیره نوشته میشود، عمدتا وکالت بلاعزل است که موکل دیگر نمیتواند وکیل خود را عزل کند و از این لحاظ دردسرهایی هم دارد.
اگر وکالت شما به صورت ساده باشد، وکالت هم از سوی وکیل و هم از سوی موکل قابل عزل است یعنی وکیل هم میتواند از سمت وکالت خود استعفا بدهد. اما عوامل دیگری هم وجود دارند که موجب فسخ عقد وکالت از هر نوعی که باشد، میشوند و آنها عبارتند از:
- فوت وکیل یا موکل
- از بین رفتن مورد یا موضوع وکالت
- انجام عملی منافی با وکالت توسط موکل
- و پایان مدت وکالت
وکالت محضری چه به صورت ساده باشد یا بلاعزل موکل خودش هم میتواند عمل وکالت را انجام دهد و این حق تنها برای وکیل نیست. و این موضوع در ارتباط با موضوعاتی است که با حقوق وکیل مورد نظر در تعارض نباشد. از یک دید دیگر نیز اگر بخواهیم نگاه کنیم، دو نوع وکالت محضری وجود دارد که به آن وکالت تام و وکالت مقید میگویند.
وکالت تام چیست؟
در زمینه انواع وکالت حقوقی از نوع وکالت محضری، یکی از آنها وکالت تام، وکالت نامه جامع، وکالت مطلق یا تام الاختیار نام دارد که با استفاده از این نوع وکالت، فرد موکل تمامی تعهدات، اختیارات و تکالیف خود را در دفتر اسناد رسمی، به صورت یک جا به فرد سومی میسپارد که به آن مشخص کردن نایب هم گفته میشود.
در واقع یک فرد به هر دلیلی کارهای قانونی خود را به نماینده خود واگذار میکند تا کارهای حقوقی را انجام دهد. برای مثال فردی که میخواهد خانهای را بفروشد به نماینده خود وکالت تام میدهد تا تمامی تصمیمات و کارهای قانونی آن را در مراجع قانونی انجام دهد.
برای وکالت تام یا وکالت جامع، نماینده یا وکیل در هر کدام از مراحل، نیاز به اجازه موکل ندارد و تمامی اختیارات به صورت کامل به نماینده و یا وکیل واگذار شده است. به همین دلیل هم وکیل نیازی ندارد که برای کارهای جدید یک وکالت جدید تنظیم کند و بر مبنای یک سند رسمی در دفاتر اسناد رسمی ثبت میشود. وکالت تام را میتوان به دو دسته زیر تقسیم بندی کرد:
- وکالت تام ساده : در وکالت تام ساده از انواع وکالت جامع با توجه به نامی که دارد، موکل هر زمانی که اراده کند میتواند وکیل خود را کنار بگذارد.
- وکالت تام بلاعزل : این نوع از انواع وکالت حقوقی عمدتا برای موضوعاتی مانند خرید و فروش ماشین و یا ملک و مسائلی از این قبیل انجام میشود و در این نوع امکان آنکه وکیل را کنار بگذارید وجود ندارد. با توجه به ریسک بالایی که وکالت تام بلاعزل دارد پیامدها و مشکلاتی نیز در این نوع از وکالت نامه جامع وجود دارد که در صورت بیدقتی فرد تمامی دارایی و اموال خود را از دست خواهد داد. بنابراین باید دقت لازم را در هنگام تفویض این حق داشته باشید زیرا از طریق همین وکالت محضری، کلاهبرداریهای زیادی انجام شده است. این نکات را نیز در ارتباط با وکالت بلاعزل فراموش نکنید: در امور جزئی داده می شود نه کلی؛ همچنین در وکالت بلاعزل مورد وکالت توسط طرفین با دقت مطالعه و ملاحظه شود. همان موردی که طرفین مد نظر دارند به طور دقیق در وکالتنامه نوشته شده باشد.
وکالت مقید
در نوع وکالت مقید از انواع وکالت محضری یک نوع از وکالت مشخص و معین میشود که وکیل یا نماینده در همان مورد مشخص اجازه عمل دارد. توجه داشته باشید که در هنگام تنظیم وکالت مقید از نوع وکالت محضری، حتما باید نام تمامی سازمانها و مراکز مورد نظر برای انجام امور حقوقی توسط وکیل به صراحت آورده شود. در دفاتر اسناد رسمی معمولا متنهای آماده شدهای وجود دارد اما شما میتوانید این متن را خودتان هم تهیه کنید.
وکالت کاری
وکالت کاری نوع دیگری از انواع وکالت حقوقی است که امروزه بسیار هم رایج است. بر اساس وکالت کاری یک فرد به وکیل یا نماینده خود این اجازه را میدهد که کاری را برای او انجام دهد. به عبارت دیگر وکالت کاری یک نوع قرارداد است که بین دو طرف امضا میشود و اختیارات انجام کارهای اداری به وکیل داده میشود.
بنابراین نماینده یا وکیل حق تصرف در اموالی را که در قرارداد میآید، ندارد. از وکالت کاری در موضوعاتی مانند خرید و فروش، اجاره، پیگیری امور اداری و غیره استفاده میشود.
در وکالت کاری موکل میتواند حتی به فردی که پروانه وکالت ندارد، وکالت بدهد که یک کار مشخص را برای او انجام دهد. در این زمینه استفاده از افراد مطمئن مانند فرزند، مادر و غیره پیشنهاد میشود. این در حالی است که در دیگر انواع وکالت حقوقی که به آنها وکالت دادگستری هم گفته میشود، وکیل لازم است که پروانه وکالت داشته باشد.
برای آنکه فردی بتواند به دیگری وکالت کاری بدهد، باید در دفاتر اسناد رسمی وکالت نامه کاری تنظیم شود. برای آنکه مشکلی در این زمینه به وجود نیاید، تمام کارهایی را که وکیل باید به جای شما، انجام دهد، در وکالت نامه قید کنید. وکالت نامه کاری تعهدات و وظایف هر دو طرف قرارداد را در مقابل هم مشخص میکند.
در دادن وکالت کاری دقت کنید که در قراردادی که امضا میشود، حتما باید تمامی موارد اداری مانند اخذ مفاصا حساب مالیاتی، شهرداری و دیگر ادارات دولتی ثبت قید شود تا اختیار جابجایی اموال شما به دست کسی نیفتد. زمان پایان وکالت کاری را نیز باید در متن قرارداد ذکر کرد برای مثال فرد به مدت یک ماه و یا یک سال اجازه دارد که به نیابت از شما کار مشخصی انجام دهد.
